B.- ĐẠO-GIÁO

                                              B.- ĐẠO–GIÁO

         Về vấn-đề vũ-trụ-luận, các triết-gia Hy-lạp đem lại cho trí-thức nhân-loại nhiều nhận-xét mới về bản-thể vạn-vật, phá tan phần nào bức màn đen tối của tư-tưởng vật-linh. Tuy nhiên, về địa-hạt nhận-thức-luận, chưa có sự kiến-tạo nào đặt vững nến-móng. Các triết-gia, vì quá thiên-trọng về bản-thể-luận, hơn nữa bởi đứng hẵn trên phương-diện duy-vật nên không tiến xa về nhận-thức-luận. Phái Aristode, mặc dầu về hình-nhi thượng-học có đem lại ít nhiều cống-hiến, nhưng tựu-trung vẫn còn mắc lầy trong khu-vực lý-luận hình-thức, nên chưa đạt đến chân-lý tuyệt-đối.

         Chân-lý không thể đạt đến bằng lý-trí mà bằng sự sáng tỏ, bằng trực-giác, bằng chứng ngộ tự tâm. Và đó là thuộc về phạm-trù của các Đạo-giáo. Nhưng cho được có một ý-niệm rõ-rệt về tư-triều ý-thức của thời-kỳ Hạ-nguơn thượng, thiết tưởng nên phân ra làm hai hệ-thống: Tây-phương và Đông-phương, có thể lấy Tam-giáo: Nho, Lão, Thích làm đại-diện, là những Đạo-giáo khuynh-hướng nội-tỉnh, quan-niệm về vũ-trụ như một Đại-ngã, tất-nhiên-tánh, khác hơn Đạo-giáo ở Tây-phương mà Gia-tô-giáo là đại-diện, khuynh-hướng về hình-tướng và quan-niệm vũ-trụ là một Thần-ngã.

         Gia-tô-giáo, xem đó, nằm trong hệ-thống tư-tưởng Tây-phương, cùng một khuynh-hướng với các triết-gia, thiên-trọng về lý-luận hình-thức. Bởi thế, chúng tôi xin đề-cập đến Gia-tô-giáo trước các Đạo-giáo khác để cho giòng tư-tưởng khỏi chuyển-hướng mạnh.