9. Tập-San Tinh-Tấn‎ > ‎Số 21‎ > ‎

23. Năm Quý Tỵ nói chuyện Rắn - Huỳnh Long Giang

Năm Quý Tỵ nói chuyện Rắn

                                                                                                        Huỳnh Long Giang


Mục-Lục TẬP-SAN TINH-TẤN Số 21

 
        Chỉ trong chớp mắt giống một thoáng chiêm bao, năm lại hết, Tết đã đến. Trong tâm tư người Việt tha hương tị nạn, dù người bỏ nước đi trước hay sau, chắc không sao tránh khỏi nỗi bùi ngùi xúc động mỗi khi quạnh quẽ đón Xuân về nơi đất khách quê người.

         Ðể phần nào quên đi nỗi sầu viễn xứ, chúng tôi hân hạnh đóng góp một vài tài liệu nói về Rắn (được phổ biến trên các Web), để cống hiến Quý vị những giây phút giải trí thoải mái trong lúc Xuân sang.

         Trước hết, theo ngũ hành can chi, năm vừa qua là năm Thìn, cầm tinh con Rồng. Nếu căn cứ vào các chuyên viên bói toán, năm Rồng bao giờ cũng rất hên “Đại cát Đại lợi”, vì chẳng những Rồng là một linh vật đứng đầu trong tứ linh “Long, Ly, Qui, Phụng” mà còn là biểu hiệu của chân mạng Thiên tử. Tuy nhiên trong năm vừa qua, nếu có vị nào chưa được may mắn, hãy khoan thất vọng. Chắc chắn qua năm con Rắn, mặc dù được coi là “Dần Thân Tỵ Hợi tứ hành xung”, nhưng “Phúc Lộc Thọ” sẽ ào ào bò tới. Sở dĩ chúng tôi dám đoán chắc như vậy vì chiếu theo luật vận hành của tạo hóa, bác Rồng chẳng qua cũng chỉ ăn hiếp được chú Mèo, đến khi chị Xà Tinh bò tới cũng phải bỏ chạy có cờ, nhường ngôi Vua phàm trần cho họ hàng loài Rắn.

         Theo khoa học, Rắn thuộc loài bò sát tương tự như giống thằn lằn không chân. Ðiều khác biệt là rắn có một hàng vẩy cứng dưới bụng có thể di động được như những chân nhỏ khi trườn lết. Ðặc điểm nữa là xương hàm trên của rắn có thể di chuyển, đổi chỗ để miệng có thể mở rộng khi nuốt những con mồi lớn.

         Môn học nghiên cứu về Rắn, được giới khoa học goi là “Herpetology” bắt nguồn từ chữ Hy Lạp “Herpeton” có nghĩa là “loài bò sát”. Sau nhiều cuộc khảo sát kỹ lưỡng, người ta vẫn chỉ dự đoán được rằng Rắn xuất hiện trên trái đất cùng lúc với loại Khủng long, vào thời đại Triassic khoàng 200 triệu năm trước đây. Việc nghiên cứu về tổ tiên loài Rắn tương đối khó khăn vì xương rắn nhỏ nên không tồn tại nhiều trong các hóa thạch vật (fossil) giống các động vật có xương lớn khác như Khủng long. Căn cứ vào những bằng chứng tìm được trong thời Cretaceous cách đây khoảng 130 triệu năm, Rắn do loại thằn lằn chuyên sống trong hang dưới đất (burrowing lizard) biến thể. Loại thằn lằn này phải sống trong hang để khỏi bị các giống vật khác ăn thịt và cũng để dễ săn mồi. Trải qua nhiều triệu năm, chân và tai của giống thằn lằn hang bị biến mất để dễ di chuyển trong hang hóc chật chội; dần dần, theo lịch trình tiến hóa biến thành Rắn. Bù lại, Rắn có khứu giác rất nhạy, có thể đánh hơi con mồi từ xa. Vì không có chân nên Rắn không thể đi hoặc bò, mà phải di chuyển bằng động tác "trườn".

         Vì tiến trình phức tạp của loài Rắn bắt đầu cách đây hàng trăm triệu năm nên đến bây giờ có khá nhiều chủng loại hoặc “gia đình” (families) Rắn sinh sống tại những vùng khác biệt trên trái đất.

         Có loại xuất hiện từ lúc các đại lục còn như dính liền nên hiện nay có mặt hầu như khắp nơi trên thế giới. Nhiều loại Rắn mới chỉ có trong từng vùng vì mặt đất đã bị tách rời do đại dương ngăn cách. Các nhà khoa học hiện phân loại chừng 14 hoặc 15 chủng loại (families) Rắn khác nhau, tổng cộng chừng 2400 giống (species). Có hai loại Rắn chỉ có một giống, một loại có hai giống và một loại khác có ba giống, trong khi loại Rắn Colubridae có tới trên 1,500 giống. Ðại cương, Rắn được chia thành những chủng loại như: Rắn nước chuyên sống dưới nước, Rắn cây chuyên sống trên cây, Rắn hổ, Rắn lục, trăn, v.v…

         Ðặc tính chung của Rắn là không có chân. Thân Rắn có vẩy cứng cách nhau bằng một lớp “keratin” mềm rất đàn hồi để rắn có thể trườn nhanh và dễ dàng. Vẩy trên mình Rắn được dùng như một lớp khiên để che chở toàn thân. Ngược lại, vẩy bụng lại nằm ngang để Rắn có thể di chuyển. Vì lớp vẩy bao phủ toàn thân nên Rắn thường phải “lột da” để thân thể phát triển lớn hơn. Mỗi khi lột da, Rắn tiết ra một chất nhờn đặc biệt dưới lớp vẩy, các mạch máu trong mình, nhất là ở đầu, đều phồng căng lớn để làm bong lớp da cũ, bắt đầu từ dưới hàm. Lúc đó, Rắn sẽ cọ đầu vào những vật cứng như thân cây, tảng đá v.v... để lột da, bắt đầu từ lớp da đầu. Trong lúc lột da, Rắn coi như bò ra từ cái vỏ và lộn lớp da cũ từ trong ra ngoài.

         Một đặc điểm nữa là sọ Rắn có thể co dãn vì gồm những xương nối với nhau bằng những sợi gân đàn hồi. Mép Rắn nằm sâu vào phía trong nên hàm trên và hàm dưới có thể mở rộng tối đa cũng như di chuyển độc lập. Ngay cả óc rắn cũng có thể di chuyển tới lui hoặc ngang dọc. Nhờ đặc tính đàn hồi này mà rắn có thể nuốt những con mồi rất lớn. Răng rắn rất nhọn, nghiêng về phía trong miệng để giữ chặt con mồi không bị vuột. Vì phải há miệng rất lớn mỗi khi nuốt mồi nên sọ rắn phải chịu một áp lực rất lớn, nhưng nhờ lớp xương sọ có thể đổi chỗ nên rắn vẫn không hề hấn gì.

         Ngoài ra, răng rắn còn có thể mang nọc độc dùng để giết chết con mồi hay để tự vệ. Thông thường, nanh mang nọc độc của rắn thường nằm ở hàm trên. Khi bị rắn cắn, nọc độc từ một hạch trên đầu rắn sẽ được “bơm” qua nanh để chuyền vào vết thương. Người ta thường nói “miệng hùm, nọc rắn” để chỉ những nơi nguy hiểm, độc địa. Vậy nọc rắn “độc” ra sao? Nên nhớ: Nọc rắn vẫn có thể chảy khi đầu rắn đã bị chặt đứt, và số lượng cũng vẫn bằng với lúc rắn còn sống! Ngoài ra, nọc rắn lúc còn nhỏ cũng độc như rắn lớn. Khi cố tình tấn công, rắn nhả ra nhiều nọc độc hơn là lúc tự vệ, thí dụ như khi có người vô ý dẫm vào đuôi. Ðúng ra, nọc rắn không hẳn được tuôn ra từ miệng, mà từ những hạch đặc biệt nằm ở phía trong mắt. Nanh của loại rắn lục (viper) rất dài đến độ phải “xếp” lại rắn mới có thể khép miệng được và có thể di chuyển như cây kim để chích ngay nọc độc vào con mồi. Ðối với loại rắn có nanh độc nằm phía trong miệng, rắn phải cắn và giữ chặt con mồi rồi mới tiết nọc độc sau.

         Ðặc tính quan trọng nhất của rắn là tài đánh hơi. Tuy rắn có lỗ mũi nhưng được dùng để thở hơn là đánh hơi. Sở dĩ rắn nhạy hơi là nhờ một cơ cấu đặc biệt gọi là cơ quan Jacobson gồm hai rãnh nhỏ nằm ở hàm trên. Cơ quan này có nhiều thần kinh nhỏ nối với phần não bộ chuyên về khứu giác. Khi rắn le lưỡi qua lại trước mặt, những phân tử “mùi hơi” của mục tiêu sẽ được hút vào lưỡi rồi truyền đến cơ quan Jacobson lên tới óc.

         Thị giác của rắn cũng khá tinh, nhưng chỉ phân biệt rõ ràng khi đối tượng di động hoặc thay đổi. Có người cho rằng rắn “không bao giờ ngủ” vì lúc nào cũng mở mắt. Ðiều này không đúng. Rắn có ngủ nhưng mắt vẫn mở vì không có mí mắt để khép lại. Tuy rất khó quan sát, nhưng ta có thể biết rắn ngủ khi thấy đồng tử thu nhỏ lại, hoặc dấu đầu vào khúc mình rắn khoanh tròn. Một phương pháp nữa là khoa tay trước mắt rắn; nếu không thấy mắt di chuyển và lưỡi thè ra là lúc rắn đang ngủ. Thính giác của rắn coi như không được bén nhạy vì không có vành tai để âm thanh dội lại.

         Các nội tạng của rắn đều dài theo thân mình. Gan rắn dài nhưng không chia ra từng miếng, mật rắn nằm giữa bao tử và ruột. Phổi trái tương đối nhỏ trong khi phổi phải lại rất dài vì chứa những túi dự trữ dưỡng khí giúp rắn không cần thở trong lúc bận nuốt mồi lớn.

         Ðại đa số rắn thường đẻ trứng. Trứng rắn hình bầu dục. Sau khi thụ tinh chừng hai tháng, rắn đẻ trứng, vỏ mềm tại nơi có nhiệt độ và ẩm độ thích hợp. Trứng nở trong vòng từ 4 đến 12 tuần lễ tùy theo loại rắn, trong thời gian này, trứng phồng lớn. Rắn con dùng răng tự cắn vỏ trứng để chui ra ngoài. Trăn cái ấp trứng bằng cách truyền thân nhiệt qua trứng. Nhiều giống rắn sinh sống tại vùng lạnh, trên cây hoặc dưới nước không đẻ trứng mà giữ trong mình cho tới khi nở rồi đẻ ra con. Ðặc biệt có loại rắn “Brahminy Blind Snake” được gọi là “parthenogenic” nghĩa là “toàn cái”. Loại rắn này đẻ trứng không có giống đực, sau nở ra toàn rắn cái. Có loại rắn cái không cần “chịu đực” mỗi lần đẻ trứng mà vẫn sinh con. Lý do vì loại rắn này có thể “giữ” tinh trùng đực lâu đến bảy năm! Khi đẻ trứng, rắn cái chỉ cần dùng lại tinh trùng cũ mà không cần tới rắn đực! Rắn con ngay từ lúc mới nở đã phải tự lực cánh sinh, săn mồi và tự vệ vì rắn cha và mẹ không ở bên cạnh để săn sóc. Trong vòng một năm rắn tới tuổi trưởng thành.

         Hình dạng và màu sắc không những dùng để phân biệt chủng giống mà nhiều khi còn cho biết môi trường sinh sống của rắn. Con trăn rừng dài nhất đo được 33 feet. Con trăn nước (green anaconda) dài nhất bị bắt tại Brasil dài 18 thước 9. Những loại trăn lớn này di chuyển nặng nề, cần ăn nhiều nên chỉ sống tại những nơi dễ kiếm mồi lớn. Ngoài ra, vì là loài “máu lạnh” nên rắn cần môi trường bên ngoài để hâm nóng thân thể tới nhiệt độ thích hợp mới có thể hoạt động được. Do đó, những loại trăn, rắn lớn chỉ sống tại vùng nhiệt đới.

         Rắn cũng có nhiều màu sắc khác nhau để có thể “ngụy trang” hoặc thu hút và bảo vệ thân nhiệt tùy theo môi trường sinh sống. Nhiều loại rắn còn đổi màu khi tăng trưởng. Vẩy rắn thật ra chỉ là những chỗ da dầy và cứng hơn những chỗ khác, vì vậy vẩy cũng chính là da rắn. Sự cấu tạo này khác với vẩy cá có thể tách rời khỏi da. Vẩy rắn được dùng như lớp giáp để che chở thân rắn khi trườn cũng như để tự vệ. Trong vẩy rắn có hạch đặc biệt làm thành màu sắc của rắn. Thật ra. vẩy rắn gồm hai lớp, phân cách bằng một lớp tế bào mỏng, trong suốt. Rắn còn nhỏ thường lột da nhiều hơn rắn lớn để thân thể tăng trưởng. Rắn cái thường lột da trước khi đẻ trứng hoặc đẻ con. Rắn bị thương cũng lột da thường xuyên để tự chữa.

         Rắn thường ăn các động vật khác, nhưng vì không có tay chân nên phải nuốt trọn con mồi. Hàm rắn có thể tạm thời di chuyển, da rất đàn hồi để có thể nuốt mồi lớn hơn đầu. Nhiều trăn, rắn lớn có thể nuốt trọn con nai nhỏ hoặc cả cá sấu. Có rắn lại ăn cả loại rắn khác. Loại trăn thường cuốn chặt con mồi đến nghẹt thở truớc khi nuốt. Rắn độc truyền nọc độc để giết con mồi.

         Sau đây là một số ngộ nhận về rắn:

         - Rắn nào cũng nguy hiểm: Ngược lại, đa số rắn đều vô hại.

         - Rắn không biết ngửi: Rắn có thể ngửi bằng mũi, nhưng “khứu giác” quan trọng hơn là lưỡi và cơ quan Jacobson.

         - Rắn thường trơn trợt: Rắn trông bóng láng nhưng thật ra da rắn rất khô và ấm.

         - Vẩy rắn dùng để giữ thân nhiệt: Ðúng ra, vẩy rắn không thấm nước, dùng để giữ độ ẩm khiến rắn không bị chết khô ngoài nắng.

         - Rắn có khả năng thôi miên: Rắn chỉ nhìn trừng trừng khiến người và vật sợ hãi.

         - Thân rắn lạnh: Thật ra, rắn có thể giữ thân nhiệt rất cao, đến hàng trăm độ F. Nhưng rắn không thể tự sinh ra thân nhiệt như con người.

         - Vẩy rắn rất dầy và nặng: Vẩy rắn rất mỏng như giấy.

         - Rắn rất dữ: Ngược lại, rắn rất nhát, chỉ tấn công khi bị bắt buộc.

         - Rắn không có xương sống: Rắn có khoảng 300 đốt xương sống và xương sườn. Con người chỉ có 33 hay 34 xương sườn.

         Còn đây là một số kỷ lục về rắn:

         - Rắn ngắn nhất: loại rắn “kim” tại vùng đảo Martinique, Barbados, chỉ dài khoảng 10 phân.

         - Rắn già nhất: Con trăn đực tên “Popeye” chết năm 1977 tại sở thú Philadelphia, già 40 năm 3 tháng 10 ngày.

         - Rắn nhanh nhất: Rắn hổ Phi Châu có thể di chuyển 14 – 19 Km một giờ.

         - Rắn độc nhất: Rắn biển giống Hydrophis Belcheri có nọc độc mạnh gấp hàng trăm lần rắn độc thông thường. Giống rắn đất độc nhất là rắn hổ Úc Ðại Lợi.

         - Rắn dài nhất: Trăn dài 10 thước bị giết tại đảo Celebes, Nam Dương vào năm 1912. Rắn độc dài nhất là loại rắn hổ vùng Ðông Nam Á đo được 5 thuớc 71 tại sở thú Luân Ðôn.

         - Rắn nặng nhất: Trăn nước Nam Mỹ và Trinidad. Kỷ lục nặng khoảng 500 lbs, dài chừng 9 thước.

         Trong tiếng Pháp, “serpent” là con Rắn, nhưng người Pháp cũng dùng chữ “serpent” để chỉ loại người hiểm độc. Thí dụ như “langue de serpent” là ăn nói độc địa; “serpent caché sous fleurs” tức “rắn ẩn dưới hoa” là sự nguy hiểm nằm dưới bề ngoài đẹp đẽ không ngờ; “réchauffer un serpent dans son sein” tức “ủ rắn trong ngực” là nuôi họa vào thân hay nuôi ong tay áo.

         Người Anh cũng có những câu nói không đẹp về Rắn. Thí dụ như “snake in the grass” đồng nghĩa với “serpent sous fleurs”; “speak with forked tongue” là miệng lưỡi ăn nói độc địa như lưỡi rắn; “lower than a snake's belly” để chỉ loại người đê tiện, hèn hạ, xảo trá, hèn hạ như không còn gì thấp hơn. Những câu nói này đều rất đúng nếu đem áp dụng vào đám đầu xỏ Việt Cộng.

         Tục ngữ Việt Nam cũng có câu “Cõng rắn cắn gà nhà” để chỉ phường Việt gian bán nước, cam tâm làm đầy tớ cho ngoại bang, cúi đầu khom lưng cõng chủ về để làm hại đồng bào. Câu này rất đúng trong trường hợp bọn Việt Cộng trước đây cõng con rắn Nga Sô, hiện tại lại cõng con rắn Trung Cộng về cắn đồng loại. Ấy vậy mà con cháu cáo Hồ ngoài miệng vẫn ngon ngọt hô hào Tự do Độc lập, nhưng lại chủ trương độc tài đảng trị kìm kẹp dân chúng, thật là một bọn “khẩu Phật tâm Xà”. Ðối với con rắn độc Cộng sản, chúng ta cần phải tiêu diệt hoặc tránh xa, không thể nghe lời dụ dỗ đường mật của chúng ca bài “Giao lưu” hay “Hòa hợp hòa giải” vì như Esape đã nói “Nếu bạn sưởi ấm con rắn trong lòng, khi hồi sức, nó sẽ cắn bạn ngay”. Bọn Việt Cộng cũng chuyên nghề “vẽ rắn thêm chân”, chúng bày vẽ nay luật này, mai lệ nọ để làm khó dễ hầu móc túi nhân dân với thủ tục “đầu tiên”. Nói tóm lại, bọn Cộng Sản nguy hiểm và độc như “miệng hùm, nọc rắn”, không thể khinh thường được.

         Trong kho tàng cổ tích dân gian Việt Nam có truyện “Trạng Quỳnh vẽ Rắn” khiến vua quan Tàu phải lắc đầu thán phục.

         Nguyên Trạng Quỳnh được vua ta cử đi sứ sang Tàu để bàn chuyện giao hảo giữa hai nước. Vua quan Tàu muốn làm nhục sứ nước Nam nên bày ra cuộc thi vẽ, với điều kiện khi dứt ba tiếng trống, phải vẽ xong một con vật. Dĩ nhiên, vua Tàu đã chọn sẵn một họa sĩ chuyên vẽ súc vật tài giỏi nhất trong nước đã tập dượt thuần thục vẽ rất nhanh một con vật. Trạng Quỳnh biết ý định thâm độc của vua Tàu, nhưng vẫn bình tĩnh coi như không. Ðến ngày thi, mỗi bên được cấp một tờ giấy, một ngọn bút lông và một nghiên mực. Khi tiếng trống đầu tiên vừa dứt, Trạng Quỳnh đã nhúng cả mười đầu ngón tay vào nghiên mực rồi vẽ ngoằn ngoèo trên giấy trong lúc họa sĩ Tàu còn chưa vẽ được gì. Khi nộp bức tranh, vua Tàu bắt bẻ cho rằng Trạng Quỳnh vẽ chẳng ra hình thù gì cả. Ông biện bạch thưa là đã vẽ xong mười con rắn đang bò khi mới dứt một tiếng trống. Thế là vua Tàu bị đuối lý, đành phải để Trạng Quỳnh thắng cuộc thi vẽ.

         Ngoài ra, văn chương Việt Nam còn có chuyện rắn lý thú liên quan tới ông Bảng Nhãn Lê Quí Ðôn như thế nầy:

         Ông Ðôn khi còn trẻ là một đứa bé tuy thông minh nhưng rất tinh nghịch, khó dạy, rắn mắt và cứng đầu cứng cổ. Một hôm, ông chú tới nhà chơi, thấy cậu Ðôn đang trần truồng tắm mưa. Ông chú la rầy cháu vì lười biếng không chịu học mà chỉ phá làng phá xóm nên dốt nát. Cậu Ðôn cãi lại, cho rằng ông chú cũng chẳng giỏi giang gì hơn. Ðể chứng tỏ, cậu nằm ngửa ra giữa sân, giang hai tay hai chân rồi đố ông chú xem đó là chữ gì. Ông chú trả lời đó là chữ Ðại (). Cậu Ðôn cười lớn, chỉ vào “cái giống” của mình rồi nói “chữ Ðại còn có “cái chấm” này nữa phải là chữ Thái mới đúng”! Ông chú vừa bị thua còn mắc cở bèn mách cha mẹ cậu Ðôn nên cậu bị cha mẹ la rầy và dọa đem ra đánh đòn. Ông chú bèn nói: nếu cậu Ðôn làm được một bài thơ để tạ tội “rắn” (cứng) đầu, với điều kiện mỗi câu đều có tên một loại rắn trong đó, ông sẽ xin cha mẹ cậu tha cho. Cậu Ðôn liền ứng khẩu, đọc bài thơ “Rắn Ðầu Biếng Học” như sau:

                          Chẳng phải liu điu cũng giống nhà,

                          Rắn đầu biếng học lẽ không tha.

                          Thẹn đèn hổ lửa đau lòng mẹ,

                          Nay thét mai gầm rát cổ cha.

                          Ráo mép chỉ quen lời lếu láo,

                          Lằn lưng chẳng khỏi vệt năm ba.

                          Từ nay Trâu, Lỗ xin chăm học,

                          Kẻo hổ mang danh tiếng thế gia.

         Bài thơ này không những ngụ ý xin lỗi cha mẹ về tội “Rắn Ðầu” của mình mà mỗi câu thơ đều mang tên một loại rắn như liu điu (rắn nhỏ), hổ lửa, mai gầm, rắn ráo, thằn lằn, hổ mang v.v... Trâu là nước Trâu, quê hương của thầy Mạnh Tử. Lỗ là nước Lỗ, quê của “Vạn Thế Sư Biểu” Khổng Tử. Sau khi làm bài thơ này, quả nhiên ông Lê Qúi Ðôn giữ đúng lời hứa, chăm chỉ học hành, thi đỗ Bảng Nhãn, làm quan Nhất phẩm triều đình. Ông còn để lại nhiều áng văn chương và một bộ sử rất giá trị.

         Tuy đa số chúng ta thường coi rắn là một sinh vật đáng sợ, cần phải tránh xa, nhưng người Việt thuộc vùng Nam Kỳ Lục Tỉnh lại hay bắt rắn để làm món... nhậu!

         Ngoài việc được dùng làm món nhậu khoái khẩu, rắn còn được dùng để ngâm “rượu thuốc”. Dân nhậu còn kháo nhau rằng thịt rắn độc không những ngon mà còn “nên thuốc” nữa.

         Hiện nay tại Việt Nam có nhiều hãng chế tạo rượu ngâm rắn để bán cho du khách và Việt kiều. Bên Trung Hoa cũng bầy bán công khai những bình rượu thuốc ngâm rắn gọi là “Tam Xà Tửu” (rượu ngâm ba loại rắn) hay “Ngũ Xà Tửu” (rượu ngâm năm loại rắn).

         Bài viết về con Rắn đến đây đã khá dài và cũng đã có “đủ cả đầu đuôi” nên người viết chẳng dám “họa Xà thiêm túc” (vẽ rắn thêm chân). Nhân dịp đầu Xuân, với thiện chí cao đẹp là mong ước giúp vui quí độc giả được một vài giây phút thoải mái bên ly trà thơm ngát. Ước mong quí độc giả vui lòng lượng thứ cho những sơ sót ngoài ý muốn.

         Nhân dịp đầu năm mới, xin chân thành cầu chúc Quí vị cùng bửu quyến được An khang Thịnh vượng, Vạn sự Như ý và Phúc lộc đầy nhà./.

                                                             HUỲNH LONG GIANG


Comments